Προεπισκόπηση




Πέμπτη 19 Οκτωβρίου 2017

Ι.Κ.Ε. 3

Πλάτων, Πολιτεία.

(συνοπτικά)


Η αναζήτηση της δικαιοσύνης είναι μια σειρά προειδοποιήσεις ηθικές και ψυχολογικές για τη λειτουργία της πολιτικής ζωής. Θέλει να πάρει τον άνθρωπο και να τον καταστήσει δίκαιο. Θέλει επίσης να τον βγάλει από την εμπειρική πραγματικότητα. Να ξεπεραστεί η ένταση που προκαλείται από την ανθρώπινη εμπειρία με την δικαιοσύνη. Θέλει να μας δείξει πόσο διεφθαρμένη είναι η πραγματικότητα για να μας φέρει σε επίγνωση της υπόστασής μας. Ο Πλάτων θέλει να αποστασιοποιηθεί από όλα αυτά. Το κείμενο αυτό είναι κυρίως κριτική της πολιτική πράξης. Αυτή είναι η σπουδαία του διάσταση. Επίσης είναι σημαντική και η γνωσιολογική αισιοδοξία που το διακρίνει. Ο Πλάτων πιστεύει ότι με την άσκηση του πνεύματος μπορεί να φτάσει ο άνθρωπος στην πραγματική γνώση των πραγμάτων. Η κριτική διάσταση του έργου εκφράζεται με το μύθο του Ηρός του Αρμενίου όταν αναφέρεται στον Αριδαίο τον τύραννο  ενώ η γνωσιολογική του αισιοδοξία με το παράδειγμα του Σπηλαίου. Ο Πλάτων εν τέλει πιστεύει στη δυνατότητα ορισμένων φύσεων να δουν το Αγαθό.

Ι.Κ.Ε. 2



Πλάτων 427-348 π.Χ.

Πρωταγόρας (έργο του Πλάτωνα).

Τα πρόσωπα που συμμετέχουν στο διάλογο αυτού του βιβλίου του Πλάτωνα είναι: ο Πρωταγόρας (γενν. περίπου 500 π.Χ.) , ο Σωκράτης, ο Ιππίας, ο Πρόδικος, ο Ξάνθιππος, ο Πάραλος, ο Αλκιβιάδης. Ο διάλογος πραγματοποιείται περίπου το 433 π.χ. λίγο πριν δηλαδή την έναρξη του πελοποννησιακού πολέμου. Το έργο αυτό είναι σημαντικό για 3 κυρίως λόγους.  
1)    Συναντάμε για πρώτη φορά τον όρο πολιτική επιστήμη.
2)    Συναντάμε όλα τα θέματα της πολιτικής φιλοσοφίας.
3)    Ο διάλογος μας συντηρεί την πληρέστερη διατύπωση των απόψεων του Πρωταγόρα που έχουμε.

Στο έργο αυτό ο Πρωταγόρας υποστηρίζει ότι διδάσκει την πολιτική τέχνη και την αρετή. Ο Σωκράτης έχει την γνώμη στην αρχή του διαλόγου ότι αυτό δεν διδάσκεται. Ακολουθεί διάλογος όπου ο Πρωταγόρας αναπτύσσοντας τα επιχειρήματά του χρησιμοποιεί το μύθο του Επιμηθέα και του Προμηθέα καθώς και το μύθο του πως μοίρασε ο Δίας ως δώρα σε όλους ανεξαιρέτως του ανθρώπους την «δίκην» (αίσθημα δικαιοσύνης) και την «αιδώ», για να μπορέσουν να ζήσουν σε πόλεις. Είναι φανερός ο φόβος για το μήπως παρακμάσει η πόλη και επιστρέψουν στην αγριότητα οι άνθρωποι. Είναι φανερά επίσης τα δημοκρατικά αισθήματα του Πρωταγόρα (όλοι ανεξαιρέτως συμμετέχουν σ’ αυτές τις αρετές και στην δημοκρατική πόλη όλοι - και όχι μόνο τα παιδιά των αρχόντων - εκπαιδεύονται σ’ αυτές). Μας δίνει επίσης μια καλή εικόνα (όπως και αυτά που λέει ο Σωκράτης) για το πως λειτουργούσε η Εκκλησία του Δήμου τότε, πως πραγματωνόταν η Αθηναϊκή δημοκρατία. Ορίζουν επίσης ότι η Αρετή έχει διάφορες πλευρές που είναι η δικαιοσύνη, η οσιότητα (ευσέβεια), και η σωφροσύνη. Στη συνέχεια προστίθεται και η ανδρεία. Επίσης φαίνεται αρκετές φορές η διάκριση του δημόσιου από τον ιδιωτικό βίο (π.χ. στα ζητήματα της εκπαίδευσης) αλλά η προτεραιότητα δίνεται στο δημόσιο βίο. Πρωταγόρας: «κανείς δεν πρέπει να διάκειται ως ιδιώτης έναντι της αρετής, αν πρόκειται να υπάρξει πόλη». Ο Σωκράτης μετά ταυτίζει την σωφροσύνη με την σοφία, την δικαιοσύνη με την οσιότητα και προσπαθεί να δείξει ότι δικαιοσύνη και σωφροσύνη ταυτίζονται. Ο διάλογος όμως ξεφεύγει βάζοντας και το ζεύγος των εννοιών ανδρεία - θάρρος. Στη συνέχεια προστίθεται η σχέση μεταξύ ηδονής / καλού και οδύνης / κακού. Οι άνθρωποι επιδιώκουν λέει ο Σωκράτης την ηδονή και αποφεύγουν την οδύνη αλλά τότε γιατί έχουμε διαφορετικές συμπεριφορές; Δεν είναι τα πάθη που άγουν και φέρουν την γνώση. Απλώς στους ανθρώπους που άγονται και φέρονται από τα πάθη τους λείπει μια επιστήμη αντίστοιχη της μετρικής (μέτρον άριστον) για τα ζητήματα της ηδονής και της οδύνης άρα κατ’ επέκταση και για αυτά του καλού και του κακού. Η άγνοια και αμάθεια τελικά είναι αυτή που νικάει τους ανθρώπους. Ο δειλός είναι αμαθής κ.ο.κ. Η αρετή λοιπόν είναι γνώση άρα και διδακτή. Διαπιστώνει βέβαια ο Σωκράτης ότι έτσι κατέληξαν σε αμοιβαία διαφοροποιημένες θέσεις, τώρα ο Σωκράτης υποστηρίζει το διδακτό της αρετής ενώ από τα επιχειρήματα που από ένα σημείο και έπειτα χρησιμοποιεί ο Πρωταγόρας θα συμπέραινε κανείς ότι εκείνος τώρα δεν υποστηρίζει το διδακτό της. Ο Πρωταγόρας τότε του δίνει εύσημα. 


Απολογία Σωκράτη

Γι αυτήν έχουμε δύο πηγές : το αντίστοιχο έργο του Πλάτωνα και αυτό του Ξενοφώντα.
Τον Σωκράτη τον κατηγορούν στο δικαστήριο ο Άνυτος (ένας πλούσιος βυρσοδέψης και αποτυχημένος πολιτικός), ο Μέλητος (ένας αποτυχημένος ποιητής) και ο Λύκων (ένας αποτυχημένος ρήτορας). 
Ο Σωκράτης στην απολογία του το 399 π.Χ. παρουσιάζει την γνώμη του ότι, η φιλοσοφία είναι τρόπος ύπαρξης μέσα στην πόλη, για να απαλλαγούμε από τις πλάνες. Ο φιλόσοφος δεν είναι έξω από τις κοινωνικές λειτουργίες (ο ίδιος κάθισε μέχρι τέλους άλλωστε). Παρουσιάζει τον τρόπο με τον οποίο  ο φιλόσοφος προσπαθεί να καταλάβει τον εαυτό του. Η απολογία είναι ένα κείμενο αυτοσυνείδησης. Προβληματίζεται για την υπόστασή του μέσα στο κοινό. Αντιλαμβάνεται ότι για να ζήσεις έτσι θα έρθεις σε διάσταση με τις συμβατικές αξίες, θα αναγκαστείς να κάνεις ανατροπές. Επειδή όμως παράλληλα δεν τα θεωρεί όλα ανατρεπτικά κάθεται και απολογείται. Προσπαθεί να δείξει ότι αυτός ερμηνεύει αυθεντικά την Δελφική παράδοση, με το «ουδέν οίδα» και το «γνώθι σ’ εαυτόν». Παρουσιάζει την κριτική ως εναλλακτική μορφή ύπαρξης της πόλης. Η αποστολή μου λέει είναι η αναζήτηση της αλήθειας. Προσπαθώ λέει να διαφωτίσω τους συμπολίτες μου, τη συνείδησή τους, ακούγοντας παράλληλα και τη φωνή του θεού, το «δαιμόνιον».
 


Ι.Κ.Ε. 1



Υπάρχουν διαφορές στην αντίληψη τη δική μας σε σχέση με αυτή των αρχαίων ως προς το κράτος και την πολιτική.

1)    Για τους αρχαίους η πολιτική δεν είναι μόνο η οργάνωση της εξουσίας, αλλά και το ηθικό στοιχείο για την επιδίωξη της αρετής του ατόμου. Η επιδίωξη της αρετής δεν νοείται ξεχωριστά από την πολιτεία. Αυτή είναι η κυριότερη διαφορά με τη σύγχρονη αντίληψη. Έτσι σήμερα έχουμε τη διάκριση ανάμεσα στη δημόσια και την ιδιωτική σφαίρα και όταν έχουμε αμοιβαίες παραβιάσεις που οδηγούν στην επικάλυψη της μίας από την άλλη, οδηγούμαστε στον ολοκληρωτισμό όταν η παραβίαση των ορίων γίνεται από την πλευρά του κράτους και στην διαφθορά όταν γίνεται από την πλευρά της ιδιωτικής σφαίρας.
2)    Θεμελιώδης επίσης διάκριση είναι η απουσία της θεωρίας των δικαιωμάτων από την αρχαία αντίληψη (αντίθετα σήμερα μετά την glorious revolution  και την επιβολή της χάρτας των δικαιωμάτων του ανθρώπου υπάρχει πλέον αυτή η αντίληψη περί χειραφέτησης του ατόμου από τις συλλογικές συσσωματώσεις).  Έτσι η έννοια του ατόμου στους αρχαίους είναι δευτερεύουσα.
3)    Δεν είναι σαφής η διάκριση ατόμου - κοινωνίας.
4)    Η διάκριση πολιτικής - θρησκείας επίσης δεν είναι σαφής. Η εκδήλωση της θρησκευτικής ταυτότητας είναι πολιτικό καθήκον (π.χ. Σωκράτης ® κατηγορία για «καινά δαιμόνια»).
5)    Η ίδια και μεγαλύτερη ασάφεια στη διάκριση κράτους - κοινωνίας. Αυτό φαίνεται καθαρά στην τραγωδία. Για τους αρχαίους είναι αμφίβολο αν μπορεί να υπάρξει κοινωνία έξω από την πολιτεία. Ο διαχωρισμός μεταξύ των δύο είναι η μέγιστη κατάκτηση της σύγχρονης εποχής. Οι αρχαίοι δεν την είχαν για ιστορικούς λόγους.
6)    Υπάρχει διαφορά και στην αντίληψη που είχαν για το νόμο και το δίκαιο. Το δίκαιο απορρέει από την ανθρώπινη εμπειρία και έχει σημαντική ηθική διάσταση (η σύγχρονη πολιτική θεωρία προσπάθησε να ξεκόψει το δίκαιο από την θρησκεία). Έτσι η δικαιοσύνη και το δίκαιο είναι κεντρικός άξονας στη σύλληψη της αρχαίας πολιτείας. Πως θα βρεθούν οι κανόνες για την συνύπαρξη των ανθρώπων, της ευνομίας.

Συνέπειες που προκύπτουν από τις αντιλήψεις αυτές των αρχαίων:

1.    Υπάρχει διάχυτη η συναίσθηση της ανησυχίας στην αρχαία σκέψη (τραγωδία, ιστορία, φιλοσοφία) για την τύχη της πολιτείας (τι θα πάθουμε αν διαφθαρεί η πολιτεία).
2.    Φόβος για τη διαφθορά και ανησυχία για την πολιτική αλλαγή.
3.    Μεγάλη σημασία στο ρόλο του νομοθέτη ® συναρθρώνει πολιτείες.
4.    Τα κείμενα που έχουν γραφεί, εξαιτίας των παραπάνω, έχουν ένα πρακτικό προσανατολισμό.

ΔΑΣΚΑΛΕ




Ήτανε μέρα μεσημέρι
όταν  σηκώθηκ’ ένα χέρι,
δάσκαλε, μου’πε,  ήρθ’ η ώρα
να σε διδάξω εγώ τώρα!
Δάσκαλε  αυτόν εκεί που βλέπεις
που λέει πάντα πόσο τρέχεις,
αυτός  δεν έχει για να φάει,
αυτόν κανείς δεν τον κερνάει,
ο άλλος πέρα στη γωνία,
αυτός που κάνει φασαρία,
είναι γιατί πια δεν αντέχει
γιατί γονείς ποτέ δεν έχει,
κι αυτή, εκείνη στο θρανίο
το βράδυ τρέμει απ’ το κρύο,
και ‘κεινα κει τα δυό αδέλφια
ζούν μοναχά  σε ξένα χέρια
κι αυτού εκεί που δεν μιλάει
ειν’ η καρδιά του που σκιρτάει
γιατί στη γύρα αυτού του χρόνου
μάνα ‘χει σε κρεβάτι πόνου,
και τ’  άλλο το παιδί σιμά σου
τρέμει και χάνετ’ η λαλιά του
και κάθε βράδυ για να φάει
σε κάδους σκουπιδιών πηδάει!
Δάσκαλε πες μου ποιο ναυάγιο
βρήκε μόνο του μουράγιο,
δείξε μου ποια ψυχή χαμένη
δεν ειν’  στο παρελθόν καμένη,
ποιος πόνος, ποιος άγριος αγέρας
δεν κάνει το παιδί σου τέρας,
ποιος τάχατες θε να βρει λύση
όταν η ζωή τον έχει σκίσει,
όταν τον έκανε κομμάτια
παν’ στου Προκρούστη τα κρεβάτια;
Δάσκαλε, βλέπω πως χλωμιάζεις,
βλέπω πως τρέμεις, πως δειλιάζεις,
γιατί εσύ στη βόλεψή σου
ποτέ  δεν είδες  την ψυχή σου,
δάσκαλε δείξε μου και πες μου
τι θα με κάνει να προσέξω
που ειν’ οι αλγόριθμοι της φύσης,
κάθε προβλήματος οι λύσεις,
δάσκαλε μέσα στην καρδιά σου
ξέρεις πως πρέπει στα παιδιά σου
να πεις πως τώρα οι σειρήνες
δεν τραγουδάνε, στήνουν δίνες,
ο Αχιλλέας δεν λυπάται
που ο φίλος του ποδοπατάται,
δάσκαλε πες τους πως το χιόνι
δεν στροβιλίζεται στ’ αλώνι,
οι εποχές πια δεν υπάρχουν,
την Περσεφόνη τη δικάζουν
να μείνει πάντοτε στον Άδη,
ποτέ μη νοιώσει μάνας χάδι!
Δάσκαλε σήκω να διδάξεις
ό,τι δεν σ’άφησαν να πράξεις,
να πεις πως νόημα δεν έχει
το εκκρεμές αν στέκει ή τρέχει,
να πεις της χημείας τα στοιχεία
θα σας βυθίσουν στην ανία,
να πεις γραφή κι ορθογραφία
ποτέ - πουθενά δεν ήταν μία,
να πεις πως μεσ’ την ιστορία
αποκαλύπτεται η κακία,
ενός φαντάσματος  που  σφάζει,
βιάζει, κλέβει και τρομάζει,
να πεις πως ο,τι  μας υψώνει
το’χουνε θάψει  μεσ’ το χιόνι,
να πεις πως πια δεν έχουν ξάρτια
οι Αργοναύτες ζουν στ’ αμπάρια,
δάσκαλε, θάρρος, μη δακρύζεις
δείξε μας πως ν’  αποφασίζεις
τον κόσμο γύρω σου ν’ αρπάξεις,
να τον σκεπάσεις, να τον φυλάξεις
γιατί οι άγριες Μαινάδες
ειν’ τώρα των καιρών κυράδες,
γιατί, ξανά το σύμπαν όλο
στην αδικία ζει, στο δόλο,
στους δρόμους, τώρα πια, ληστεία
είναι τ’  ανθρώπου η απληστία!
Κοίτα τριγύρω και στοχάσου,
τι κουβαλάς εσύ σιμά σου,
τι ειν’  αυτό που θα αφήσεις
σα θα σκορπίσεις μεσ’  τη φύση;
Δάσκαλε σήκω, δίδαξέ μας,
άσε τους νόμους κι έλα πες μας
πες μας τι θέλεις να διδάξεις,
πες τι ανθρώπους θες να φτιάξεις,
πες μας για τούτον τον πλανήτη,
γι αυτόν που τώρα λεν αλήτη,
για τα παιδιά που ζουν στους δρόμους
για τους πολέμους και τους φόνους,
πες μας να ξέρουμ’ από σένα
πως δυό δεν δίνει ένα κι ένα,
πως κάθε άνθρωπος μονάχος
γίνεται λεία κι όχι βράχος,
δάσκαλε κοίταξε την τάξη
και πες αλήθεια τι είναι εντάξει,
πες μας πως ο καημός θα γίνει δόρυ,
πως θα οπλίσει καθ’ αγόρι,
πες μας πως θα’βρει την ελπίδα
κάθε κορίτσι για ασπίδα!
Δάσκαλε ήρθε η σειρά μου,
άκου τα λόγια τα δικά μου,
ό,τι κι αν έρθεις να διδάξεις
τον κόσμο δούλων δε θα φτιάξεις,
στήσου ορθός κι αναλογίσου
αυτό που λέει η λογική σου,
από τα βάθη των αιώνων
λίπασμα γινόμαστε των χρόνων
μα ήρθ’ ο καιρός πια για ν’ ανθίσει
ο σπόρος που έπεσε στη φύση!
Δάσκαλε, άκου καλά και διδαξέ μας,
όσα φοβάσαι φώναξέ μας,
τα χέρια μας κι αν ειν’ δεμένα
και τα μυαλά μας πλανεμένα
στόχος (από χρόνια περασμένα)
να μη γενούμε σαν κι εσένα….